Veronica Mars

http://www.filmweb.pl/serial/Weronika+Mars-2004-162141

Biorąc pod uwagę odmienny charakter gatunków filmowych i telewizyjnych, filmu i programu telewizyjnego nie można analizować tak samo. Podobnie medium nie jest już jednolite, serial telewizyjny nie istnieje tylko w obrębie fizycznej telewizji, obecnej w domach każdego widza. Odbiorca może obejrzeć dany serial zarówno o określonej porze, wyznaczonej w programie kanału telewizyjnego, ale również na wielu portalach filmowo-serialowych w internecie. Odbiór publiczności także różnie nastawiony jest na to, z czym spotka się w filmie i w serialu.

W analizowaniu gatunku telewizyjnego trzeba wziąć pod uwagę kilka aspektów, które nie pojawiają się w generalizowanej analizie filmowej. Są to między innymi praktyki fanowskie, tekstualne powiązania, polityka telewizji, kontekst kulturowy i historyczny, w jakim powstaje dany program. Wyżej wymienione czynniki są obecne w modelu analizy proponowanym przez Jasona Mittella, który określić można jako analizę dyskursywną gatunku. W przypadku Weroniki Mars, widz ma do czynienia z bohaterką żyjącą w fikcyjnym amerykańskim miasteczku, która zaraz po skończeniu liceum zostaje detektywem. Serial łączy w sobie gatunek młodzieżowy (trafiający przede wszystkim do młodszej = liczniejszej części widowni), kryminalny (skierowany między innymi do męskiej, ale również żeńskiej części widowni), elementy komediowe mające swoje źródło w błyskotliwych dialogach i ripostach głównej bohaterki. Serial zachowuje dystans do rzeczywistości, świat przedstawiony jest umowny, jednak widz pomimo tej świadomości, zostaje bardzo łatwo wciągnięty w akcję.

Gatunki, w tym telewizyjne, są procesami kulturowymi, postępujące razem z czasem, oraz panującą modą i zapotrzebowaniem. Weronika Mars jest przykładem seriali i filmów powstałych na początku dwudziestego wieku, łączących w sobie kilka aspektów, mających na celu przyciągnąć do siebie różne kręgi odbiorców jednocześnie: kryminał, humor, problemy młodzieżowe, atrakcyjność i niedostępność świata przedstawionego.

vm

Celem analiz gatunkowych jest nie tylko spojrzenie na sam docelowy materiał, ale również wzięcie pod uwagę reakcji odbiorców i kondycji społeczeństwa, w którym żyją. Gatunki usytuowane są w relacji do większych systemów o charakterze władzy, narzucających im styl. Nie powinno się jednak analizować gatunków w ich relacji do kulturowej władzy. Akceptując ich dyskurs polityczny, należy tylko wziąć pod uwagę, że mają one miejsce w większym systemie. Gatunki telewizyjne są bardziej płynne, złożone, nastawione na kontakt i interakcję z odbiorcą. Biorąc pod uwagę tę złożoność – wykonałyśmy mapę powiązań innych mediów, w tym interakcje odbiorców, z samym serialem Weronika Mars:

https://www.mindmeister.com/399973272

Przyglądając się różnym “objawom” funkcjonowania omawianego tekstu w obrębie kultury widać jak traktowany jest on przez odbiorców. Fakt, że Veronica Mars jest formą gatunkową skierowaną do młodych ludzi sprawia, że to ich działania są dla serialu najistotniejsze. Młodzież dostała od producentów szeroką gamę postaci do identyfikacji oraz skomplikowaną zagadkę do rozwiązania podaną w ciekawy sposób. Oprócz tworzenia fanpageów i innych stron tematycznych poświęconych VM po latach działania wiernych fanów zaowocowały powstaniem pełnometrażowego filmu fabularnego, który jest kolejną enuncjacją tekstu źródłowego w obrębie kultury. Ten nowy twór jest świadectwem tego, że istnieją dynamiczne interakcje pomiędzy gatunkiem telewizyjnym i jego konsumentami.

Szerzej o serialu Weronica Mars pisze Mittell na swoim blogu. Przy okazji analizowania przez naukowca zmian wprowadzonych przez stację UPN w odcinku pilotowym, wyraźnie uwidacznia się jego rozumienie gatunku filmowego, jako tworu funkcjonującego w obrębie klastra, tworzonego przez szeroko pojęte praktyki kulturowe wokół samego tekstu. Autor wpisu wyraźnie zwraca uwagę na możliwy odbiór oraz różne interpretacje serialu dla różnych grup społecznych, które posiadają własne i niepowtarzalne konteksty kulturowe.

 

Intertekstualność Veroniki Mars czyli ekskluzywna enklawa fanów?

Po sławnej już akcji na Kickstarterze (fani sami zebrali pieniądze na powstanie filmu o Veronice, miał on premierę na tegorocznym festiwalu SXSW), film spotkał się z dużą krytyką ze strony prasy i publiczności, która nie była wiernymi widzami serialu – postaci przedstawione w filmie okazały się w gruncie rzeczy nieczytelne dla osoby niezaznajomionej z serialem. Ponadto serial został uznany za niezbyt wpływowy, znany tylko garstce zagorzałych fanów zaś powstanie kontynuacji przyjęto jako niezbyt mile widziany ewenement.

Czy intertekstualność horyzontalna stała się dla Veroniki Mars ślepym zaułkiem? W książce krytycznej Investigating Veronica Mars: Essays on the Teen Detective Series Lisa Emmerton zauważa wiele sytuacji wewnątrzfabularnych, gier intratertekstualnych jako nawiązywanie nici porozumienia i przyjaźni między widzami a twórcami serialu. Jednocześnie sama fabuła i jej szkatułkowa budowa zachęca widzów do wynajdowania nowych wątków, nieujawnionych przestępstw i zbrodni – rozwiązujemy zagadki razem z główną bohaterką. Nawiązania intertekstualne zostały nazwane nawet jednym z głównych sposobów komunikacji z Generacją Y. Widzowie tym samym budują kod, dzięki któremu porozumiewają się też między sobą np. w obrębie fanów wytwarza się samonapędzający mechanizm antyfanowski – postać nielubiana (nawet jeśli jest ważnym bohaterem serialu) zostaje wykluczona z dyskusji na forum w wyniku czego może być też usunięta z serialu. W Veronice Mars taki los spotykał highschool sweetheart głównej bohaterki czyli Duncana Kane’a – po długotrwałej krytyce postać została wreszcie usunięta i co ważniejsze nie powraca także w filmie (chociaż jest w jednym momencie wspomniany). To jeden z najjaskarwszych przykładów postaci-widmo – kiedyś istniał ale w codzienności serialowej jest jakby wyparty z pamięci bohaterów.

Jeśli chodzi o intertekstualność pozafabularną, ważnym jej elementem w Veronice staje się “casting intertextuality” czyli obsadzanie w epizodycznych rolach aktorów z ich  nabytym bagażem nawiązań i znaczeń. Dla przykładu występ Paris Hilton w “Credit Where Credit’s Due” (odc. 2 sezon 1) wykorzystuje jej wizerunek, który wykreowała poza serialem, co dodaje fabule Veroniki siły autoironiczności. Veronica Mars skierowana jest po części przeciwko wyobrażeniu o Orange County i złotej młodzieży Kalifornii. Serial nawiązuje tym samym do wcześniejszego o 7 lat Buffy the Vampire Slayer – m.in. za sprawą aktorki Charismy Carpenter i cameo appearance samego Jossa Whedona. Postaci ze świata seriali migrują pomiędzy fabułami i nigdy nie jest to już bez znaczenia.

Jednak ta autoiroczność nie odnosi się do samej fabuły Veroniki, może nawet jest silniejsza w kontekście gatunkowości tego serialu. Mianowicie Veronica Mars wskrzesza klasykę gatunkową filmu młodzieżowego – szkoła, gangi motocyklowe, wyścigi, zbrodnia, rywalizacja, sceny łazienkowe, szkolne mecze i obowiązkowe sceny lunchu (to właśnie scena lunchu decydująco przedstawia relacje społeczne panujące w szkole).

       rebel-without-a-cause-1

     

 

Większość z tych obrazów-skrótów przywodzi na myśl tradycję Buntownika bez powodu (1955), Dzikiego (1953) czy (autoironicznego już) Grease (1978). Jednak z drugiej strony czerpie z późniejszego renesansu filmów młodzieżowych na przełomie lat 80. i 90. z Breakfast Club na czele ponieważ główna bohaterka okazuje się wyrzutkiem, dziewczyną wyklętą przez swoich dawnych popularnych przyjaciół. Powód wykluczenia jest o wiele poważniejszy niż ktokolwiek mógłby się spodziewać – ta wiarygodność i ostry realizm decyduje o demaskacyjnym potencjale Veroniki (pomimo bazowania na rozrywkowych gatunkach). Tutaj pojawia się temat kolejnego podgatunku (choć potocznie rozumianego i nieskasyfikowanego jednoznacznie) mianowicie teen angst. Treści teen angst opowiadają o problemach nastolatków (np. bullying, narkotyki, problemy z rodzicami czy nauką, seks, wykluczenie) lecz bardzo często w wyolbrzymiony, melodramatyczny czy udziecinniający sposób. Teen angst często wydaje się zakładać, że problemy spotykane przez nastolatków są tylko dla nich zarezerwowane, teen only. W Veronice Mars nie ma podziału na świat “problemów dorosłych” i “problemów dzieci”, za to przedstawia historie możliwie prawdziwe psychologicznie i skomplikowane, należące do jednego serialowo-rzeczywistego świata (screen z serialu z komentarzem widzów):

Veronica-Mars-Confessions-veronica-mars-30383065-500-281

Veronica-Mars-Confessions-veronica-mars-30383052-500-281

 

 

 

Ponadto Veronica Mars nawiązuje oczywiście do filmu noir poprzez różnorodne elementy tj. scenografia/lokacje (biuro detektywistyczne, sceny w samochodzie), oświetlenie (żaluzje, cienie, przytłumione światło) ale przede wszystkim z powodu podkreślenia roli retrospekcji i komentarz z offu głównej bohaterki. Ciekawym wątkiem, który polemizuje z konwencją filmu noir jest znów przemieszanie płci – Veronica Mars przejmuje rolę Sama Spade’a (cynizm, brak zaufania dla otoczenia, rozczarowanie, błędy z przeszłości, narracja ściśle związana z POV detektywa). Jednak założenie, który wywiera większe wrażenie to wzięcie Logana Echollsa, postać bad boya i późniejszego chłopaka Veroniki, na miejsce archetypu femme fatale (w podobny sposób jego postać istnieje w obrębie serialu – Logan kilkakrotnie zwraca się o pomoc do głównej bohaterki, zawsze kończy się to dla niej niefortunnie lecz każde jego wezwanie jest jak magiczne zaklęcie, wzajemne przyciąganie pomimo toksyczności związku).

        

Sokół maltański (1941, reż. John Huston)

       

Wysokie mury (1947, reż. Curtis Bernhardt)

 

 

 

Advertisements

3 Comments

  1. hej! znów super temat notki – VERONICA MARS RZĄDZI!!!! ale u mnie wyświetla się tak jakby była urwana na “z komenatrzem widzów):” gdzie reszta? I wanna read it.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s